Her ne kadar Linux yandaşı olsam ve Windows’tan uzak dursam da ortada bir gerçek var: tonlarca kişi Windows kullanıyor. Hem de çoğu kullanıcı bilgisayarında olup bitenlerden, çalışma şeklinden, sorunları nasıl halledeceğinden ya da ne tür programlara ihtiyacı olduğundan habersiz. Sonuç olarak güvensiz, bir ayağı çukurda ve düşerken en az bir kaç kişiyi de beraberinde götüren bilgisayarların bulunduğu bir toplulukla karşı karşıya kalıyoruz. Fırsat buldukça, kullandığım ve işe yaradığını düşündüğüm ya da kullandığım ve zarar verdiğini gördüğüm programlardan bahsetmeye çalışacağım. Umarım Windows kullanıcıları için az da olsa faydalı olur. (Anlatacağım programların tamamı ücretsiz olduğu için gönül rahatlığıyla kullanabilirsiniz)
Bu yazıda anlatılan programlar:
Autoruns, Process Explorer, PageDefrag, CCleaner, JkDefrag, JavaRa, Duplicate Cleaner
Güncelleme (19 Eylül 2009):
——————————————————————————————————————————
Fırsat bulunca bahsetmek istediğim programlar: Notepad++ , SpyBot Search&Destroy, Norman Malware Cleaner, Combined Community Codec Pack (CCCP)
——————————————————————————————————————————
Eskiden Sysinternals firması tarafından üretilmiş ve geliştirilmekte olan programlarla karşılaşıp, içlerinden bir kaç tanesini beğenip, düzenli kullandığım programlar listesine eklemiştim. Bir süre sonra Microsoft bu firmayı satın aldı (sanırım). Onlar da potansiyeli fark etmiş olmalı 
Bu programlardan özellikle üç tanesini tavsiye ediyorum: Autoruns, Process Explorer ve PageDefrag. (Programları Windows XP’ de sorunsuz kullanabilirsiniz. Vista’da ise sanırım PageDefrag çalışmıyor. Autoruns ve Process Explorer sorun çıkarmıyor diye hatırlıyorum. Programların detaylı anlatımları ve indirme adresleri altlarında belirttiğim sayfalarda İngilizce olarak var.)
Autoruns işimize yarayabilecek pek çok önemli bilgiyi bir araya getirip bize sunuyor (Windows’un msconfig aracının çok gelişmiş versiyonu gibi düşünebilirsiniz). Internet Explorer araç çubukları, arka planda çalışan ve genelde haberdar olmadığımız hizmetler, zamanlanmış görevler, başlangıçta açılan ve sistem kaynaklarını gereksiz yere tüketen programlar bunlardan bazıları. Autoruns ile bütün bunları ve daha fazlasını kontrol edebiliyoruz (pasif veya aktif olmalarını sağlamak ya da tamamen silmek mümkün). Yalnız emin olmadığınız kısımlara kesinlikle dokunmamanızı tavsiye ediyorum. Farkında olmadan pek çok soruna davetiye çıkarabilirsiniz. Burada en güvenli kısımlardan birisi başlangıç programlarının listelendiği Logon kısmı. Programların isimlerini, bulundukları dizinleri ve üretici firmalarını kontrol ederek (hepsi ekranda yazıyor) sizin yüklemediğiniz ya da zararlı-gereksiz olduğunu düşündüğünüz seçenekleri yanındaki onay işaretini kaldırarak iptal edebilirsiniz. Belli bir süre kullanıp sorun çıkmadığından emin olmadan tamamen silmenizi önermiyorum.
Not: Yavaş çalışmasından şikayet edilen bir bilgisayarla karşılaştığımda ilk kullandığım program bu. Virüsleri ve casus yazılımları da fark etmemizi sağlayabiliyor. Şiddetle tavsiye ediyorum.
Programın web sitesi:
http://technet.microsoft.com/tr-tr/sysinternals/bb963902(en-us).aspx
Process Explorer ise bildiğimiz görev yöneticisinin yerine kullanabileceğimiz, “fazlası var eksiği yok” diyebileceğimiz bir araç. O anda çalışan programların listesini gösteriyor fakat bunu yaparken birbirlerinin alt dalı olarak çalışanları da belirtiyor. Görev yöneticisindeki karmaşadan uzak bir şekilde işlemlerimizi yapabiliyoruz. Bir işlemi duraklatmak, yeniden başlatmak, sonlandırmak, önceliğini değiştirmek ve o işlemle ilgili internette arama yaptırmak gibi bazı güzel özellikleri var. Zaten menüleri kurcaladığınız zaman bunlardan çok daha fazlasına sahip olduğunu göreceğiniz için uzatmıyorum.
Programın web sitesi:
http://technet.microsoft.com/tr-tr/sysinternals/bb896653(en-us).aspx
Biz bir programı belli bir süre kullandığımızda, o programla ilgili dosyalar bilgisayarımızın belleğinde oraya buraya dağılır. Bu da programı her açışımızda dağılmış bilgilere ulaşmak uzun sürdüğü için performansı düşürür. Disk Birleştiricisi bunun önüne geçmek için dağılmış parçaları bir araya getirerek performans kaybını önler. O yüzden en azından ayda bir birleştirme yapmanızı tavsiye ediyorum. Bunun yanında PageDefrag isimli programı da kullanabilirsiniz. Disk Birleştiricisi’nin eksiklerini tamamlayan (ki aynı işi yapmadığı için yerini tutamaz) bir atom karınca desem yalan olmaz herhalde. Neymiş bu eksikleri derseniz; takas dosyasını, hazırda bekletme dosyasını ve kayıt defteri dosyalarını parçalandıklarında birleştirememesi. PageDefrag bunların hepsini yapabiliyor. Programı açtığınızda “sadece bir sonraki açılışta birleştir” dedikten sonra bilgisayarınızı yeniden başlatın. Takas dosyasını birleştirmesi genelde uzun sürüyor o yüzden takıldığını sanabilirsiniz. 15-20 dakika sürse bile panik yapmayın. İşlem tamamlandıktan sonra isterseniz programı silebilirsiniz.
Programın web sitesi:
http://technet.microsoft.com/tr-tr/sysinternals/bb897426(en-us).aspx
Not: Sysinternals programlarının hiç biri kurulmuyor. Tek dosya olarak çalışıyorlar. Etkilerinin devam etmesi için bilgisayarınızda bulunmaları da gerekmiyor. Bu arada anlatımlarımda eksik-yanlış herhangi bir ifade fark ederseniz lütfen uyarın.
——————————————————————————————————————
Belli bir süre kullandıktan sonra Windows’un performansı bir kaç sebepten dolayı düşmeye başlıyor. Bunlardan birisi; geçici olarak oluşturulmuş ve herhangi bir sebepten dolayı silinmemiş dosyaların birikerek azımsanmayacak miktarlarda yer kaplaması, diğeri ise; harddiskimizde bulunan dosyaların tamamını etkileyen dağılma (parçalanma ya da orjinal adıyla fragmentation) sorunu. İlk sorun için CCleaner programını, ikinci sorun için ise JkDefrag programını kullanmanızı tavsiye ediyorum.
CCleaner (Vista ile de kullanabilirsiniz)
Gereksiz dosyaları bir kaç saniye içinde yok eden ücretsiz, ufak boyutlu ve Türkçe desteği olan bir program. İlave olarak kısıtlı da olsa Registry (Windows kayıt defteri) temizleme özelliği mevcut. Programı açtığınızda sol tarafta Cleaner başlığı altında bir liste göreceksiniz. Windows ve Applications (Programlar) olmak üzere iki kategori bulunuyor. Önemli bir ayrıntıya değinmek istiyorum; Windows kategorisindeki System başlığı altında bulunan seçeneklerin bazıları size sorun çıkartabilir. Örneğin Windows Log Files (Windows Çetele Dosyaları) seçeneği ile temizlik yaparsanız bazı programların bilgisayarınızdan kaldırılamaması gibi bir sorun ile karşılaşabilirsiniz. Benim tavsiyem Sistem kısmında Windows Log Files (Windows Çetele Dosyaları) seçeneğini ve Empty Recycle Bin (Çöp Kutusunu Boşalt) seçeneğini iptal etmeniz. Advanced kısmına dokunmanıza gerek yok. (İlla da dokunmak isterseniz bu kısımdaki Hotfix Uninstallers (Güncelleme Kaldırıcılar) seçeneğini işaretleyebilirsiniz. Bu seçenek Windows Update ile yaptığınız güncellemeleri geri almak için saklanan yedek dosyaları siliyor. Genelde, yapılan güncellemeleri geri almak gerekmediği için bu seçeneğin sorun çıkarma ihtimali olduğunu düşünmüyorum.) Diğer kısımlardaki seçenekleri ve Applications (Programlar) kategorisindeki seçenekleri inceleyerek ihtiyacınıza göre düzenleyebilirsiniz. Ayrıca Options-Settings (Ayarlar-Seçenekler) kısmından Secure Deletion (Güvenli Silme) özelliğini ayarlayarak, dosyalar silinirken harddiskte bulundukları kısımların üstüne bir kaç kere farklı bilgiler yazılmasını sağlayabilirsiniz. Böylece silinen dosyaların kalıntıları tamamen yok olur. Pek kayda değer bulmadığım için programın diğer özelliklerinden bahsetmiyorum.
Not: Windows Log Files (Windows Çetele Dosyaları) seçeneğini yanlışlıkla kullandığınız için bahsettiğim gibi bir sorunla karşılaşırsanız, kaldıramadığınız programı ya da programları tekrar yüklemeyi (reinstall) deneyin.
Programın web sitesi:
JkDefrag (Vista ile de kullanabilirsiniz)
Windows’un Disk Birleştiricisi‘ne toz yutturan bir birleştirme (defragmentation) programı. Yaklaşık 250 KB boyutunda, yüklenmeden tek bir dosya ile çalışıyor, doluluk ve parçalanma oranı çok yüksek olan harddisklerde bile rakiplerinden daha iyi bir performans sergiliyor ve ücretsiz. Programı indirdikten sonra sıkıştırılmış dosyayı bir klasöre açarak JkDefrag isimli dosyayı açıyoruz ve işlemin bitmesini beklerken kendimize bir fincan kahve alıyoruz Günde, haftada ya da ayda bir kere bu programı kullanarak birleştirme yapmanız (mümkünse her gün), genel bilgisayar performansınızın düşmesine engel olacaktır.
Not: Programı istediğiniz zaman sağ üst köşedeki Kapat düğmesini kullanarak, Alt + F4 tuşları ile ya da Görev Yöneticisi vasıtasıyla kapatabilirsiniz. Bu herhangi bir veri kaybına sebep olmaz. Sadece o anda işlem yaptığı dosyanın bitmesini bekler, ondan sonra kapanır.
Programın web sitesi:
http://www.kessels.com/Jkdefrag/
——————————————————————————————————————
JavaRa (Vista ile de kullanabilirsiniz)
Bu basit programın basit bir işlevi var; eski ve gereksiz “Java Runtime Environment (JRE)” dosyalarını bilgisayarımızdan temizlemek.
Genel anlamda Java dediğimiz yazılım ve özel anlamda JRE, Java programlama dilinde yazılmış “applet”leri bilgisayarımızda çalıştırmamızı sağlar. Bu “applet”ler internet üstünde oyun oynamaktan sohbet etmeye kadar pek çok faaliyeti yapmamıza olanak sağladığı için çoğumuzun bilgisayarında Java yüklüdür. Bu yazılım da diğerleri gibi düzenli olarak güncellenir. Bu güncellemeler yeni özellikleri kullanabilmemizi, programlama hatalarının sebep olacağı sıkıntıların giderilmesini veya ihtimal dahilindeki güvenlik açıklarının kapanmasını sağlayacağı için gereklidirler. Genelde yeni versiyonlar yüklenirken ya da güncelleme yapılırken programların eski versiyonları sistemden kaldırılır fakat nasıl olduysa Sun (Java yazılımını üreten ve geliştiren firma) bunu yapmama kararı aldı. Bunun sonucu olarak sistemimizde birden fazla versiyon bulunabiliyor. Bu da (her ne kadar zayıf bir ihtimal olsa da) güvenlik açıklarına sebep olabiliyor. Bu program ise var olan Java sürümlerinden en güncel olanı tutarak diğerlerini kaldırmamızı sağlıyor.
Programı açınca karşımıza çıkan menüden dil tercihimizi yapıp “Select” tuşuna tıklıyoruz. Bir sonraki ekranda “Remove Older Versions” seçeneğini tercih ediyoruz. Sorulan soruları ve bilgilendirmeleri “Evet/Tamam” diyerek onaylıyoruz. Program işlemi tamamlıyor ve son olarak ekrana gelen silinmiş dosyalarla ilgili raporu inceleyip kapatıyoruz. Hepsi bu.
Tek bir dosya halinde gelen bu ücretsiz yazılım herhangi bir kurulum gerektirmiyor. İşlem sonunda tercihinize göre dosyayı silebilirsiniz.
Not: “Additional Tasks” seçeneğini kullanarak ekstra temizlik işlemleri yapabiliyoruz. Çok gerekli değil ama kullanımından dolayı herhangi bir problem de yaşamazsınız.
Programın web sitesi:
——————————————————————————————————————
Duplicate Cleaner (Vista ile de kullanabilirsiniz)
Eğer bilgisayarınızda çok sayıda dosya varsa ve bunlardan bazılarının birbirlerinin kopyası olduğunu düşünüyorsanız, denemenizi tavsiye edeceğim ilk program “Duplicate Cleaner” olacaktır. Boyutu 2MB’den küçük olan bu ücretsiz dostumuz, boyundan büyük işler başarıyor.
Program yalnızca İngilizce ve Fransızca dillerini destekliyor. Yükleme esnasında “Create a desktop icon” (Bir masaüstü kısayolu oluştur) seçeneğini sizin işaretlemeniz gerekiyor (varsayılan olarak pasif). Eğer masaüstünde programın kısayolunu görmek istiyorsanız işaretlemeyi unutmayın.
Birbirinin kopyası olan dosyaları bulmak için; programı açınca sol üst taraftaki “Search Paths” (Arama Konumları) kısmından harddisk bölümünü seçiyoruz. Hemen altında beliren klasörlerden aramanın yapılmasını istediğimiz konumun üzerine tıklayarak seçili hale getirip, listenin altındaki “Add Path” (Konum Ekle) tuşuna tıklıyoruz. Seçtiğimiz klasör sağ taraftaki listeye aktarılmış oluyor.
Bundan sonra programın sağ tarafındaki “File Search” (Dosya Arama) kısmından hangi dosya türlerini aramak istediğimizi belirteceğiz. “Select” (Seç) tuşuna basıyoruz ve karşımıza çıkan listeden seçimimizi yapıyoruz. Liste şu şekilde:
- Images / Pictures (Resim dosyaları)
- Music Data (Müzik dosyaları)
- Movies (Film dosyaları)
- Text Files (Notepad ile oluşturulmuş basit yazı dosyaları)
- Office Documents (Microsoft Word, Excel, Powerpoint, Access ile oluşturulmuş dosyalar)
- Everything (Bütün dosya türleri)
“Select” (Seç) tuşunun hemen altındaki kısımdan ise dosyaların hangi özelliklerinin aynı olması gerektiğini belirtiyoruz.
Same Content (CRC) - İçerik olarak tıpa tıp aynı olan dosyaları arıyorsak işaretliyoruz
Same File Name - İsimleri aynı olan dosyaları arıyorsak işaretliyoruz
Same Size - Boyutları aynı olan dosyaları arıyorsak işaretliyoruz
Same Date - Oluşturulma tarihleri aynı olan dosyaları arıyorsak işaretliyoruz
Son olarak da sol alt kısımdaki “Go” (Başla) tuşuna basarak arama işlemini başlatıyoruz. Bu işlem seçmiş olduğumuz dosya türüne göre uzun ya da kısa sürebilir. Arama tamamlandığında özet bilgiler bize sunuluyor (kaç tane kopya dosya bulundu, kopyalar ne kadar yer kaplıyor vs). Bu pencereyi kapatıyoruz ve arkaplanda kalmış olan listeye odaklanıyoruz. Program birbirinin aynısı olan dosyaları grup halinde gösteriyor. Bir gruba ait dosyalar hem alt alta hem de aynı renkte sıralanıyor. Dosya isimlerinin sağında dosyaların bulunduğu klasörler görünüyor. Konumlarına ya da diğer bilgilerine bakarak hangi dosyaları silmek istediğimize karar verip, dosya isimlerinin solundaki kutucukları işaretliyoruz.
Eğer isterseniz seçim işlemini kolaylaştıran bir özellik de mevcut. Programın alt kısmındaki “Selection Asistant” (Seçim Asistanı) tuşuna basıyoruz. Sol üstten aşağıya doğru sırayla açıklamaya başlayalım:
Select for deletion by audio tags in each group:
Buradaki üç seçenek müzik dosyaları için; tuşlar sırayla “en yüksek bit rate”, “en yüksek sample rate” ve “en uzun süre” kriterlerine sahip dosyaların dışındaki dosyaları silmek için işaretlememizi sağlıyor (örneğin ilk tuşa basarsanız her bir gruptaki en yüksek bit rate oranına sahip dosyayı koruyarak diğer tüm dosyaları silmek için işaretliyor).
Select for deletion by Modified Date/Time:
İlk seçenek her bir gruptaki en eski dosyayı silmek için işaretliyor, ikinci seçenek ise tam tersi şekilde her bir gruptaki en yeni dosyayı silmek için işaretliyor. Kriterimizi belirledikten sonra “Select” tuşuna basıyoruz.
Select for deletion by File Size:
İlk seçenek her bir gruptaki en küçük dosyayı silmek için işaretliyor, ikinci seçenek ise tam tersi şekilde her bir gruptaki en büyük dosyayı silmek için işaretliyor. Kriterimizi belirledikten sonra “Select” tuşuna basıyoruz.
Select for deletion by group:
İlk seçenek her bir grupta bir tanesi hariç bütün dosyaları silmek için işaretliyor, ikinci seçenek ise ayrım yapmadan bütün dosyaları silmek için işaretliyor. Kriterimizi belirledikten sonra “Select” tuşuna basıyoruz.
Select by pattern:
İlk boşluğa dosya ismi ile ilgili kriteri giriyoruz. Diyelim ki ismi Ali ile başlayan dosyaları işaretlemek istiyoruz. İlk boşluğa Ali* yazıyoruz. Ya da uzantısı xls olan dosyaları işaretlemek istiyorsak, *.xls yazıyoruz. İkinci boşluk ise klasör kriteri için. Örneğin; sadece D sürücüsündeki kopyalar klasöründeki dosyaları işaretlemek için, D:\kopyalar* yazıyoruz. Ya da sadece herhangi bir yerdeki kopyalar klasöründeki dosyaları işaretlemek için *kopyalar* yazıyoruz. Kriterimizi belirledikten sonra “Select” tuşuna basıyoruz.
Select by Master Path:
Bu kısım, belirteceğimiz klasörün içindeki dosyalar dışında kalan bütün arama sonuçlarını silmek için işaretlememizi sağlıyor. Örneğin; D sürücümüzdeki Resimler klasörü bizim asıl dosyalarımızı içeriyor ve bunların dışındaki bütün dosyalar kopya. Diğer bütün dosyaları işaretlemek için; D:\Resimler yazıyoruz. “Include Subfolders of Master Path” kutucuğunu işaretlersek belirttiğimiz klasörün alt klasörlerini de koruma altına almış oluyoruz. Kriterimizi belirledikten sonra “Select” tuşuna basıyoruz.
Sağ alttaki “Unmark all selected” tuşu ile işaretletmiş bütün dosyaların işaretlerini kaldırabiliyoruz.
Not: Yaptığımız her seçim işleminden sonra, toplamda seçili olan dosyaları sayıları ve boyutları seçim asistanının en üst kısmında görüntüleniyor.
Seçim işlemlerimizi tamamladıktan sonra “Close” tuşu ile seçim asistanını kapatıyoruz.
Asistan kullanarak veya kullanmadan silinecek dosyaları seçtikten sonra, programın alt kısmındaki “Remove Selected” tuşuna basıyoruz. Silinen dosyaları geri dönüşüm kutusuna yollamak istiyorsak “Delete to Recycle Bin” kutucuğunu işaretleyerek “Delete Files” tuşuna basıyoruz.
Eğer seçtiğimiz dosyaları silmek yerine herhangi bir konuma taşımak istiyorsak; “Move to Folder” kısmının sağındaki klasör simgesine tıklayarak hedef konumu belirtip “Tamam” tuşuna basıyoruz. Taşıma esnasında klasörlerin yapısının bozulmasını istemiyorsak, şu anki halleriyle taşınmaları için “Keep folder structure at destination” kutucuğunun işaretli olduğundan emin oluyoruz. Aksi takdirde bütün dosyaları tek bir klasörde çorba halinde buluruz.
“Create Hardlinks” tuşu ise seçtiğimiz dosyaları silerek, kopyası oldukları asıl dosyaların sahici linkleri haline getiriyor. Diyelim ki bir grupta dört dosya var, asıl dosya dışındaki üç kopyayı işaretledik ve hardlink oluşturduk. Kopya olan üç dosya siliniyor ve onların yerine aynı isimde kısayollar oluşturuluyor. Özelliklerine baktığımızda kısayol olduklarını anlayamıyoruz, dosyanın aslı gibi görünüyorlar. Hangi alanda faydalı olabileceğini tam bilmiyorum ama ilginç bir özellik.
En alttaki iki seçenekten ilki boş klasörleri silmek için, ikincisi ise işlem sonrasında silinen dosyaların isimlerini listeden kaldırmak için.
Programın web sitesi:
http://www.digitalvolcano.co.uk/dupe.html
Program özet olarak bu şekilde. Sanırım en önemli kısımlara değindim. Unuttuğum bir yer varsa da fark edince eklerim. Umarım size faydası dokunur. 
——————————————————————————————————————
